Tehlikeli maddelerin 9 sınıfı, etiketleri, ambalaj grupları ve taşımada gereken belgeler. Deniz, hava ve kara yolunda hangi kuralların geçerli olduğunu tek sayfada görün.
Kimyasal tepkimeyle ani gaz, ısı ve basınç üreterek patlayabilen maddeler ve bunları içeren nesneler. Bölüm numarasının yanında A–S arası bir uyumluluk grubu harfi bulunur (ör. 1.4S).
1.1 · Kütlesel patlama tehlikesiTüm yükü neredeyse anında etkileyen patlama.
1.2 · Fırlama tehlikesiKütlesel patlama yok, parça fırlatma tehlikesi var.
1.3 · Yangın tehlikesiYangın ve küçük patlama ya da fırlama tehlikesi.
1.4 · Önemli tehlike yokEtkisi büyük ölçüde ambalajla sınırlı kalır.
1.5 · Çok duyarsız maddelerKütlesel patlama tehlikesi olan ama çok duyarsız maddeler.
1.6 · Son derece duyarsız nesnelerKütlesel patlama tehlikesi olmayan, son derece duyarsız nesneler.
Örnekler: Havai fişek, mühimmat, işaret fişekleri, hava yastığı şişiricileri, fünyeler
2
Sınıf 2 – Gazlar
Sıkıştırılmış, sıvılaştırılmış, basınç altında çözünmüş veya soğutulmuş sıvı hâldeki gazlar ile aerosoller.
Yutulduğunda, solunduğunda veya cilt temasında ölüme ya da ciddi sağlık zararına yol açabilen maddeler ve hastalık yapıcı organizmalar içeren maddeler.
6.1 · Zehirli maddelerAz miktarda bile insan sağlığına zarar verebilen maddeler.
6.2 · Bulaşıcı maddelerHastalık yapıcı mikroorganizma içerdiği bilinen veya düşünülen maddeler.
Örnekler: Tarım ilaçları, bazı boya ve kimyasallar, tıbbi ve klinik atıklar, tanı numuneleri
7
Sınıf 7 – Radyoaktif maddeler
İyonlaştırıcı radyasyon yayan maddeler. Etiket kategorisi (I-Beyaz, II-Sarı, III-Sarı) ambalaj yüzeyindeki radyasyon düzeyine ve taşıma indeksine göre belirlenir.
Radyoaktif maddelerEtiket kategorisi: I-Beyaz, II-Sarı veya III-Sarı.
Örnekler: Tıbbi izotoplar, endüstriyel ölçüm cihazları, bazı duman dedektörü kaynakları
8
Sınıf 8 – Aşındırıcı maddeler
Kimyasal etkiyle canlı dokuya ciddi zarar veren veya metalleri aşındıran maddeler.
Aşındırıcı maddelerCilde ve metale aşındırıcı etki.
Örnekler: Akü asidi, sülfürik ve hidroklorik asit, sodyum hidroksit (kostik), bazı temizlik ürünleri
9
Sınıf 9 – Çeşitli tehlikeli maddeler
Diğer sınıflara girmeyen ama taşımada tehlike oluşturan maddeler. Lityum piller için ayrıca özel bir etiket (9A) kullanılır; çevre için zararlı maddeler bu sınıfta yer alabilir.
Çeşitli tehlikeli maddelerLityum piller için 9A etiketi ayrıca kullanılır.
Örnekler: Lityum piller ve pil içeren cihazlar, kuru buz, araçlar ve motorlar, çevre için zararlı maddeler, bazı mıknatıslı malzemeler (hava yolu)
Etiketler temsilîdir; gerçek etiketler mevzuattaki ölçü ve tasarımlara uygun olmalıdır.
Ambalaj grupları (PG)
Ambalaj grubu, maddenin tehlike derecesini gösterir ve kullanılacak ambalajın dayanımını belirler. Sınıf 1, 2, 7, bölüm 5.2 ve 6.2 ile 4.1’deki kendiliğinden tepkimeye giren maddelere ambalaj grubu verilmez.
I
Yüksek tehlike
En dayanıklı ambalaj (X işaretli) gerekir.
II
Orta tehlike
X veya Y işaretli ambalaj kullanılabilir.
III
Düşük tehlike
X, Y veya Z işaretli ambalaj kullanılabilir.
Sınırlı ve istisnai miktarlar (LQ / EQ)
Küçük iç ambalajlarda taşınan bazı tehlikeli maddeler “sınırlı miktar” (LQ) veya “istisnai miktar” (EQ) olarak daha basit kurallarla taşınabilir. Yine de ambalaj işaretlemesi ve beyan gerekir; hava yolunda LQ için ayrıca kurallar vardır.
Gereken belgeler ve işaretler
Güvenlik bilgi formu (SDS / MSDS)
Üreticiden alınan 16 bölümlük form. Taşıma bilgileri 14. bölümde yer alır: UN numarası, uygun sevkiyat adı, sınıf, ambalaj grubu ve deniz kirleticisi bilgisi.
Tehlikeli madde beyanı (DGD)
Göndericinin imzaladığı beyan. Denizde IMO formu, havada IATA “Shipper’s Declaration for Dangerous Goods”, karayolunda ADR taşıma evrakı kullanılır.
Konteyner / araç yükleme sertifikası
Denizde tehlikeli maddenin konteynere kurallara uygun yüklendiğini ve emniyete alındığını belgeler (Container Packing Certificate).
UN onaylı ambalaj
Ambalaj üzerinde UN işareti, ambalaj tipi, X/Y/Z dayanım harfi ve üretim bilgileri bulunur.
Etiket ve plakalar
Ambalajlarda tehlike etiketi, UN numarası ve uygun sevkiyat adı; konteynerin dört yüzünde büyük plakalar (placard), karayolunda turuncu plakalar bulunur.
Deniz kirletici işareti
Çevre için zararlı maddelerde balık ve ağaç simgeli işaret kullanılır.
Taşıma türüne göre kurallar
Deniz yolu – IMDG Kodu
IMO tarafından yayımlanır ve düzenli olarak güncellenir. Konteyner istifinde ayrıştırma (segregation) kuralları, acil durum çizelgeleri (EmS, ör. F-E, S-D) ve armatör onayı esastır; her armatörün kendi kabul şartları olabilir.
Hava yolu – IATA DGR
ICAO teknik talimatlarına dayanır ve her yıl güncellenir. Bazı maddeler yolcu uçaklarında yasaktır, yalnızca kargo uçağıyla (CAO) taşınabilir; bazıları hava yolunda hiç taşınamaz. Miktar sınırları ambalaj başına uygulanır.
Karayolu – ADR
UNECE tarafından iki yılda bir güncellenir. Araçta turuncu plakalar ve donanım, sürücüde ADR eğitim belgesi (Türkiye’de SRC5) aranır. Tünel kısıtlama kodları güzergâhı etkileyebilir.
Demiryolu – RID
Yapısı ADR ile büyük ölçüde uyumludur. Orta Koridor gibi demiryolu bağlantılı rotalarda ayrıca güzergâh üzerindeki ülkelerin şartları dikkate alınır.
Türkiye’de dikkat edilmesi gerekenler
Tehlikeli madde gönderen, taşıyan veya paketleyen işletmeler Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi (TMFB) almakla yükümlü olabilir.
Kapsamdaki işletmelerin Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) ile çalışması gerekir.
Kurallar ve muafiyetler miktara ve faaliyete göre değişir; güncel mevzuatı danışmanınızla teyit edin.
Tehlikeli madde teklifi için hazırlamanız gerekenler
Güncel SDS / MSDS (14. bölüm dolu)
UN numarası ve uygun sevkiyat adı (Proper Shipping Name)
Sınıf, varsa yan tehlike ve ambalaj grubu
Parlama noktası (sınıf 3 için)
Deniz kirletici olup olmadığı
Ambalaj tipi, iç ambalaj miktarı, toplam net ve brüt ağırlık
Ambalaj sayısı ve ölçüleri
Sınırlı miktar (LQ) olarak gönderilip gönderilmeyeceği
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve mevzuatın yerini tutmaz. Sınıflandırma ve ambalajlama yükümlülüğü göndericiye aittir; her gönderi için güncel IMDG Kodu, IATA DGR veya ADR metni ile SDS esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Tehlikeli maddeler kaç sınıfa ayrılır?
BM tavsiyelerine göre tehlikeli maddeler 9 sınıfa ayrılır: patlayıcılar, gazlar, yanıcı sıvılar, yanıcı katılar, oksitleyiciler ve organik peroksitler, zehirli ve bulaşıcı maddeler, radyoaktif maddeler, aşındırıcı maddeler ve çeşitli tehlikeli maddeler. IMDG, IATA DGR ve ADR aynı sınıflandırmayı kullanır.
UN numarası nedir?
UN numarası, BM tarafından bir maddeye veya madde grubuna verilen dört haneli koddur (ör. UN 1263 boya). Belgelerde, ambalajlarda ve taşıma araçlarında maddeyi tanımlamak için kullanılır.
Lityum piller tehlikeli madde midir?
Evet. Lityum iyon ve lityum metal piller sınıf 9’dadır (ör. UN 3480, UN 3481, UN 3090, UN 3091) ve hava yolunda özellikle sıkı kurallara tabidir.
Parfüm ve boya gibi ürünler tehlikeli madde sayılır mı?
Çoğu parfüm, boya, vernik ve tiner yanıcı sıvı olduğu için sınıf 3’tedir. Kesin sınıflandırma ürünün SDS’indeki 14. bölüme göre yapılır.
IMDG, IATA DGR ve ADR arasındaki fark nedir?
Üçü de BM sınıflandırmasına dayanır ama farklı taşıma türlerini düzenler: IMDG Kodu deniz yolunu, IATA DGR hava yolunu, ADR karayolunu kapsar. Miktar sınırları, ambalaj ve belge şartları taşıma türüne göre farklılık gösterir.
Gönderinizi planlayalım
Yükünüzün bilgilerini paylaşın, size uygun rota ve fiyatı hazırlayalım.