Tehlikeli madde sınıfları (IMO / ADR / IATA)

Tehlikeli maddelerin 9 sınıfı, etiketleri, ambalaj grupları ve taşımada gereken belgeler. Deniz, hava ve kara yolunda hangi kuralların geçerli olduğunu tek sayfada görün.

Tehlike sınıfları

1

Sınıf 1 – Patlayıcılar

Kimyasal tepkimeyle ani gaz, ısı ve basınç üreterek patlayabilen maddeler ve bunları içeren nesneler. Bölüm numarasının yanında A–S arası bir uyumluluk grubu harfi bulunur (ör. 1.4S).

  • 1.1 Kütlesel patlama tehlikesi1.11
    1.1 · Kütlesel patlama tehlikesiTüm yükü neredeyse anında etkileyen patlama.
  • 1.2 Fırlama tehlikesi1.21
    1.2 · Fırlama tehlikesiKütlesel patlama yok, parça fırlatma tehlikesi var.
  • 1.3 Yangın tehlikesi1.31
    1.3 · Yangın tehlikesiYangın ve küçük patlama ya da fırlama tehlikesi.
  • 1.4 Önemli tehlike yok1.41
    1.4 · Önemli tehlike yokEtkisi büyük ölçüde ambalajla sınırlı kalır.
  • 1.5 Çok duyarsız maddeler1.51
    1.5 · Çok duyarsız maddelerKütlesel patlama tehlikesi olan ama çok duyarsız maddeler.
  • 1.6 Son derece duyarsız nesneler1.61
    1.6 · Son derece duyarsız nesnelerKütlesel patlama tehlikesi olmayan, son derece duyarsız nesneler.

Örnekler: Havai fişek, mühimmat, işaret fişekleri, hava yastığı şişiricileri, fünyeler

2

Sınıf 2 – Gazlar

Sıkıştırılmış, sıvılaştırılmış, basınç altında çözünmüş veya soğutulmuş sıvı hâldeki gazlar ile aerosoller.

  • 2.1 Yanıcı gazlar2
    2.1 · Yanıcı gazlarHavayla karışınca tutuşabilen gazlar (ör. propan, bütan, yanıcı aerosoller).
  • 2.2 Yanıcı olmayan, zehirsiz gazlar2
    2.2 · Yanıcı olmayan, zehirsiz gazlarBasınç tehlikesi taşıyan gazlar (ör. azot, karbondioksit, helyum).
  • 2.3 Zehirli gazlar2
    2.3 · Zehirli gazlarSolunduğunda zehirli veya aşındırıcı gazlar (ör. klor, amonyak).

Örnekler: Aerosol spreyler, LPG, propan, oksijen ve azot tüpleri, yangın söndürücüler, soğutucu gazlar

3

Sınıf 3 – Yanıcı sıvılar

Parlama noktası 60 °C veya altında olan sıvılar. Ambalaj grubu parlama noktası ve kaynama başlangıç noktasına göre belirlenir.

  • 3 Yanıcı sıvılar3
    Yanıcı sıvılarPG I: kaynama başlangıcı ≤ 35 °C · PG II: parlama < 23 °C · PG III: parlama 23–60 °C

Örnekler: Boya, vernik, tiner, parfüm, alkol, benzin, mürekkep, yapıştırıcı

4

Sınıf 4 – Yanıcı katılar

Kolay tutuşan katılar, kendiliğinden yanabilen maddeler ve suyla temasında yanıcı gaz çıkaran maddeler.

  • 4.1 Yanıcı katılar4
    4.1 · Yanıcı katılarKolay tutuşan katılar, kendiliğinden tepkimeye giren maddeler ve duyarsızlaştırılmış katı patlayıcılar.
  • 4.2 Kendiliğinden yanabilen maddeler4
    4.2 · Kendiliğinden yanabilen maddelerHavayla temasında ısınıp kendiliğinden tutuşabilen maddeler.
  • 4.3 Suyla tehlikeli4
    4.3 · Suyla tehlikeliSuyla temasında yanıcı gaz çıkaran maddeler.

Örnekler: Kibrit, kükürt, metal tozları, aktif karbon, kalsiyum karbür, sodyum

5

Sınıf 5 – Oksitleyiciler ve organik peroksitler

Oksijen vererek başka maddelerin yanmasına neden olan veya yanmayı şiddetlendiren maddeler.

  • 5.1 Oksitleyici maddeler5.15.1
    5.1 · Oksitleyici maddelerKendisi yanıcı olmasa da yanmayı başlatabilen veya hızlandıran maddeler.
  • 5.2 Organik peroksitler5.25.2
    5.2 · Organik peroksitlerIsıya duyarlı, hızlı ayrışabilen maddeler; bazıları sıcaklık kontrollü taşınmalıdır.

Örnekler: Hidrojen peroksit, amonyum nitratlı gübreler, kalsiyum hipoklorit, sertleştiriciler (peroksit)

6

Sınıf 6 – Zehirli ve bulaşıcı maddeler

Yutulduğunda, solunduğunda veya cilt temasında ölüme ya da ciddi sağlık zararına yol açabilen maddeler ve hastalık yapıcı organizmalar içeren maddeler.

  • 6.1 Zehirli maddeler6
    6.1 · Zehirli maddelerAz miktarda bile insan sağlığına zarar verebilen maddeler.
  • 6.2 Bulaşıcı maddeler6
    6.2 · Bulaşıcı maddelerHastalık yapıcı mikroorganizma içerdiği bilinen veya düşünülen maddeler.

Örnekler: Tarım ilaçları, bazı boya ve kimyasallar, tıbbi ve klinik atıklar, tanı numuneleri

7

Sınıf 7 – Radyoaktif maddeler

İyonlaştırıcı radyasyon yayan maddeler. Etiket kategorisi (I-Beyaz, II-Sarı, III-Sarı) ambalaj yüzeyindeki radyasyon düzeyine ve taşıma indeksine göre belirlenir.

  • 7 Radyoaktif maddeler7
    Radyoaktif maddelerEtiket kategorisi: I-Beyaz, II-Sarı veya III-Sarı.

Örnekler: Tıbbi izotoplar, endüstriyel ölçüm cihazları, bazı duman dedektörü kaynakları

8

Sınıf 8 – Aşındırıcı maddeler

Kimyasal etkiyle canlı dokuya ciddi zarar veren veya metalleri aşındıran maddeler.

  • 8 Aşındırıcı maddeler8
    Aşındırıcı maddelerCilde ve metale aşındırıcı etki.

Örnekler: Akü asidi, sülfürik ve hidroklorik asit, sodyum hidroksit (kostik), bazı temizlik ürünleri

9

Sınıf 9 – Çeşitli tehlikeli maddeler

Diğer sınıflara girmeyen ama taşımada tehlike oluşturan maddeler. Lityum piller için ayrıca özel bir etiket (9A) kullanılır; çevre için zararlı maddeler bu sınıfta yer alabilir.

  • 9 Çeşitli tehlikeli maddeler9
    Çeşitli tehlikeli maddelerLityum piller için 9A etiketi ayrıca kullanılır.

Örnekler: Lityum piller ve pil içeren cihazlar, kuru buz, araçlar ve motorlar, çevre için zararlı maddeler, bazı mıknatıslı malzemeler (hava yolu)

Etiketler temsilîdir; gerçek etiketler mevzuattaki ölçü ve tasarımlara uygun olmalıdır.

Ambalaj grupları (PG)

Ambalaj grubu, maddenin tehlike derecesini gösterir ve kullanılacak ambalajın dayanımını belirler. Sınıf 1, 2, 7, bölüm 5.2 ve 6.2 ile 4.1’deki kendiliğinden tepkimeye giren maddelere ambalaj grubu verilmez.

  1. I
    Yüksek tehlike

    En dayanıklı ambalaj (X işaretli) gerekir.

  2. II
    Orta tehlike

    X veya Y işaretli ambalaj kullanılabilir.

  3. III
    Düşük tehlike

    X, Y veya Z işaretli ambalaj kullanılabilir.

Sınırlı ve istisnai miktarlar (LQ / EQ)

Küçük iç ambalajlarda taşınan bazı tehlikeli maddeler “sınırlı miktar” (LQ) veya “istisnai miktar” (EQ) olarak daha basit kurallarla taşınabilir. Yine de ambalaj işaretlemesi ve beyan gerekir; hava yolunda LQ için ayrıca kurallar vardır.

Gereken belgeler ve işaretler

Güvenlik bilgi formu (SDS / MSDS)
Üreticiden alınan 16 bölümlük form. Taşıma bilgileri 14. bölümde yer alır: UN numarası, uygun sevkiyat adı, sınıf, ambalaj grubu ve deniz kirleticisi bilgisi.
Tehlikeli madde beyanı (DGD)
Göndericinin imzaladığı beyan. Denizde IMO formu, havada IATA “Shipper’s Declaration for Dangerous Goods”, karayolunda ADR taşıma evrakı kullanılır.
Konteyner / araç yükleme sertifikası
Denizde tehlikeli maddenin konteynere kurallara uygun yüklendiğini ve emniyete alındığını belgeler (Container Packing Certificate).
UN onaylı ambalaj
Ambalaj üzerinde UN işareti, ambalaj tipi, X/Y/Z dayanım harfi ve üretim bilgileri bulunur.
Etiket ve plakalar
Ambalajlarda tehlike etiketi, UN numarası ve uygun sevkiyat adı; konteynerin dört yüzünde büyük plakalar (placard), karayolunda turuncu plakalar bulunur.
Deniz kirletici işareti
Çevre için zararlı maddelerde balık ve ağaç simgeli işaret kullanılır.

Taşıma türüne göre kurallar

Deniz yolu – IMDG Kodu

IMO tarafından yayımlanır ve düzenli olarak güncellenir. Konteyner istifinde ayrıştırma (segregation) kuralları, acil durum çizelgeleri (EmS, ör. F-E, S-D) ve armatör onayı esastır; her armatörün kendi kabul şartları olabilir.

Hava yolu – IATA DGR

ICAO teknik talimatlarına dayanır ve her yıl güncellenir. Bazı maddeler yolcu uçaklarında yasaktır, yalnızca kargo uçağıyla (CAO) taşınabilir; bazıları hava yolunda hiç taşınamaz. Miktar sınırları ambalaj başına uygulanır.

Karayolu – ADR

UNECE tarafından iki yılda bir güncellenir. Araçta turuncu plakalar ve donanım, sürücüde ADR eğitim belgesi (Türkiye’de SRC5) aranır. Tünel kısıtlama kodları güzergâhı etkileyebilir.

Demiryolu – RID

Yapısı ADR ile büyük ölçüde uyumludur. Orta Koridor gibi demiryolu bağlantılı rotalarda ayrıca güzergâh üzerindeki ülkelerin şartları dikkate alınır.

Türkiye’de dikkat edilmesi gerekenler

  • Tehlikeli madde gönderen, taşıyan veya paketleyen işletmeler Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi (TMFB) almakla yükümlü olabilir.
  • Kapsamdaki işletmelerin Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) ile çalışması gerekir.
  • Kurallar ve muafiyetler miktara ve faaliyete göre değişir; güncel mevzuatı danışmanınızla teyit edin.

Tehlikeli madde teklifi için hazırlamanız gerekenler

  • Güncel SDS / MSDS (14. bölüm dolu)
  • UN numarası ve uygun sevkiyat adı (Proper Shipping Name)
  • Sınıf, varsa yan tehlike ve ambalaj grubu
  • Parlama noktası (sınıf 3 için)
  • Deniz kirletici olup olmadığı
  • Ambalaj tipi, iç ambalaj miktarı, toplam net ve brüt ağırlık
  • Ambalaj sayısı ve ölçüleri
  • Sınırlı miktar (LQ) olarak gönderilip gönderilmeyeceği
Tehlikeli madde teklifi isteyin

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve mevzuatın yerini tutmaz. Sınıflandırma ve ambalajlama yükümlülüğü göndericiye aittir; her gönderi için güncel IMDG Kodu, IATA DGR veya ADR metni ile SDS esas alınmalıdır.

Sık sorulan sorular

Tehlikeli maddeler kaç sınıfa ayrılır?

BM tavsiyelerine göre tehlikeli maddeler 9 sınıfa ayrılır: patlayıcılar, gazlar, yanıcı sıvılar, yanıcı katılar, oksitleyiciler ve organik peroksitler, zehirli ve bulaşıcı maddeler, radyoaktif maddeler, aşındırıcı maddeler ve çeşitli tehlikeli maddeler. IMDG, IATA DGR ve ADR aynı sınıflandırmayı kullanır.

UN numarası nedir?

UN numarası, BM tarafından bir maddeye veya madde grubuna verilen dört haneli koddur (ör. UN 1263 boya). Belgelerde, ambalajlarda ve taşıma araçlarında maddeyi tanımlamak için kullanılır.

Lityum piller tehlikeli madde midir?

Evet. Lityum iyon ve lityum metal piller sınıf 9’dadır (ör. UN 3480, UN 3481, UN 3090, UN 3091) ve hava yolunda özellikle sıkı kurallara tabidir.

Parfüm ve boya gibi ürünler tehlikeli madde sayılır mı?

Çoğu parfüm, boya, vernik ve tiner yanıcı sıvı olduğu için sınıf 3’tedir. Kesin sınıflandırma ürünün SDS’indeki 14. bölüme göre yapılır.

IMDG, IATA DGR ve ADR arasındaki fark nedir?

Üçü de BM sınıflandırmasına dayanır ama farklı taşıma türlerini düzenler: IMDG Kodu deniz yolunu, IATA DGR hava yolunu, ADR karayolunu kapsar. Miktar sınırları, ambalaj ve belge şartları taşıma türüne göre farklılık gösterir.

Gönderinizi planlayalım

Yükünüzün bilgilerini paylaşın, size uygun rota ve fiyatı hazırlayalım.

Teklif alın