İthalatta Vergiler Nasıl Hesaplanır? Gümrük Kıymeti, İGV ve KDV

İthalatta ödeyeceğiniz vergileri önceden bilmek, ürününüzün gerçek maliyetini ve satış fiyatını doğru belirlemenin ön koşuludur. Ancak vergiler tek bir orandan ibaret değildir: gümrük kıymeti, gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi, olası anti-damping vergisi, KDV ve bazı ürünlerde ÖTV zincirleme olarak hesaplanır. Bu rehberde ithalatta vergilerin nasıl hesaplandığını adım adım ve kavramsal bir örnekle anlatıyoruz.

İthalatta vergiler nasıl hesaplanır? Genel mantık

İthalat vergileri birbirine bağlı bir sırayla hesaplanır. Her vergi, kendinden önceki tutarları da içeren bir matrah (vergi hesaplamasında esas alınan tutar) üzerinden hesaplanabilir. Basitleştirilmiş sıra şöyledir:

Eşyanın gümrük kıymeti belirlenir.
Gümrük kıymeti üzerinden gümrük vergisi ve varsa ilave gümrük vergisi (İGV) hesaplanır.
Ürün için yürürlükte bir önlem varsa anti-damping veya telafi edici vergi eklenir.
Ürün ÖTV listelerindeyse ÖTV hesaplanır.
Tüm bu tutarlar ve bazı giderler eklenerek KDV matrahı bulunur ve KDV hesaplanır.

Ürününüze hangi vergilerin uygulanacağını belirleyen ana unsur GTİP’tir (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu). Menşe ülke ve ödeme şekli de hesaplamayı etkiler.

1. Gümrük kıymeti: CIF bazı

Türkiye’de gümrük kıymeti, eşyanın Türkiye gümrük bölgesine giriş noktasına kadar olan değeri esas alınarak belirlenir. Uygulamada bu, CIF bazı olarak bilinir: mal bedeli (Cost) + sigorta (Insurance) + navlun (Freight).

Pratikte bunun anlamı şudur:

Faturanız FOB veya EXW ise, giriş noktasına kadar olan navlun ve sigorta bedeli kıymete eklenir. EXW’de satıcı ülkedeki yükleme ve iç taşıma giderleri de dikkate alınır.
Faturanız CIF veya CFR ise, fatura bedeli büyük ölçüde gümrük kıymetini karşılar; CFR’de sigorta ayrıca eklenir.
Türkiye’ye varıştan sonraki boşaltma ve iç taşıma giderleri gümrük kıymetine değil, KDV matrahına yansıyabilir.
Satıcıya ödenen lisans bedelleri (royalti), alıcının sağladığı kalıp ve aparatlar, komisyonlar gibi bazı ödemeler de belirli koşullarda kıymete eklenir.

Dövizli tutarlar, mevzuatta belirlenen Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kuru esas alınarak Türk lirasına çevrilir. Teslim şeklinin maliyete etkisini görmek için Incoterms belirleme aracımızı kullanabilirsiniz.

2. Gümrük vergisi ve ilave gümrük vergisi (İGV)

Gümrük vergisi, gümrük kıymeti üzerinden, Türk Gümrük Tarife Cetveli’nde GTİP’e karşılık gelen oranla hesaplanır. Bazı ürünlerde vergi, yüzde yerine miktar başına (ör. kilogram başına) belirlenebilir.

İlave gümrük vergisi, belirli ürünlere ve menşe ülkelere göre ayrıca uygulanan bir vergidir. Oranları Cumhurbaşkanı kararlarıyla belirlenir ve sık değişebilir. İGV de genellikle gümrük kıymeti üzerinden hesaplanır.

Menşe önemlidir:

AB ile Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde, A.TR dolaşım belgesi ile gümrük vergisi uygulanmayabilir.
Türkiye’nin serbest ticaret anlaşması (STA) imzaladığı ülkelerden gelen ve menşe ispatı (ör. EUR.1 veya menşe beyanı) bulunan ürünlerde indirimli veya sıfır oranlar söz konusu olabilir.
İGV oranları da menşe ülkeye ve menşe ispatına göre farklılaşabilir.

3. Anti-damping ve telafi edici vergiler

Bazı ürünlerde, belirli ülkelerden yapılan ithalata anti-damping vergisi uygulanır. Bu vergi, ürünün haksız rekabete yol açacak kadar düşük fiyatla ihraç edildiğinin tespit edilmesi üzerine konur. Benzer şekilde, sübvansiyonlu ithalata karşı telafi edici vergi gündeme gelebilir.

Bu önlemler; ürün, menşe ülke ve hatta üretici firma bazında farklı tutarlarda olabilir. Yüzde olarak veya kilogram/adet başına sabit tutar şeklinde belirlenebilir. Önlemler soruşturmalarla açılır, uzatılır veya kaldırılır; bu nedenle sipariş vermeden önce güncel tebliğleri kontrol etmek gerekir.

4. ÖTV ve KDV matrahının hesaplanması

ÖTV

Özel Tüketim Vergisi; motorlu taşıtlar, akaryakıt, alkollü içecekler, tütün ürünleri ve bazı lüks ürünler gibi belirli listelerdeki eşyalarda uygulanır. İthalatta ÖTV, genel olarak gümrük kıymeti ve ithalat sırasında ödenen vergiler esas alınarak hesaplanır; ancak bazı listelerde maktu (sabit) tutarlar kullanılır. Ürününüz bu listelerde yer alıyorsa hesaplama yöntemini mutlaka müşavirinizle teyit edin.

KDV matrahı

İthalatta KDV matrahı, gümrük kıymetinden daha geniştir. Genel olarak şu kalemleri kapsar:

Gümrük kıymeti (CIF)
İthalat sırasında ödenen gümrük vergisi, İGV, anti-damping vergisi, ÖTV ve benzeri vergi, resim ve harçlar
Gümrük beyannamesinin verilmesine kadar yapılan diğer giderler (ör. liman, ardiye, gümrükleme hizmet bedelleri gibi ithalatla ilgili masraflar)
Mevzuatta sayılan diğer unsurlar

KDV, bu matrah üzerinden ürünün tabi olduğu oranla hesaplanır. İthalatta ödenen KDV, koşulları sağlandığında yurt içinde indirim konusu yapılabilir; bu konu muhasebe müşavirinizin alanına girer.

Kavramsal hesaplama örneği

Aşağıdaki örnekte kullanılan tüm rakam ve oranlar tamamen örnektir; gerçek bir ürünün vergi oranını yansıtmaz.

Bir ithalatçının FOB bazlı 10.000 birim değerinde bir sevkiyat aldığını düşünelim.

Gümrük kıymeti: Mal bedeli 10.000 + navlun 1.000 (örnek) + sigorta 100 (örnek) = 11.100
Gümrük vergisi: Örnek oran %10 → 11.100 × %10 = 1.110
İGV: Örnek oran %5 → 11.100 × %5 = 555
Anti-damping: Bu örnekte önlem yok varsayılmıştır → 0
ÖTV: Ürün ÖTV listesinde değil varsayılmıştır → 0
KDV matrahı: 11.100 + 1.110 + 555 + beyannameye kadar yapılan örnek giderler 300 = 13.065
KDV: Örnek oran %20 → 13.065 × %20 = 2.613

Bu örnekte gümrükte ödenecek toplam vergi 1.110 + 555 + 2.613 = 4.278 birimdir. Görüldüğü gibi navlun ve sigorta, hem gümrük vergisini hem de KDV’yi büyütür. Navlunu tahmin etmek için navlun hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Gerçek bir sevkiyatta oranlar; GTİP’e, menşe ülkeye, menşe belgesine, ödeme şekline ve yürürlükteki kararlara göre değişir. Kesin hesap için gümrük müşavirinizle çalışın.

Hesaplamayı etkileyen diğer unsurlar

Ödeme şekli: Vadeli ithalatta (ör. kabul kredili ödeme), Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF) gibi ek yükler gündeme gelebilir.
Gözetim ve kıymet kontrolleri: Bazı ürünlerde gözetim uygulaması veya kıymet araştırması yapılabilir; beyan edilen değerin desteklenmesi gerekir.
Gümrük rejimi: Dahilde işleme veya antrepo rejimi gibi ekonomik etkili rejimlerde vergiler ertelenebilir ya da şartlı muafiyet uygulanabilir.
Sigorta: Sigorta poliçesi yoksa sigorta bedeli mevzuata göre tahmini olarak eklenebilir. Nakliyat sigortası hem riskinizi hem de kıymet beyanınızı netleştirir.

Sık sorulan sorular

Gümrük vergisi fatura bedeli üzerinden mi hesaplanır?

Hayır, gümrük kıymeti üzerinden hesaplanır. Bu tutar genellikle mal bedeline Türkiye giriş noktasına kadar olan navlun ve sigortanın eklenmesiyle bulunur.

KDV neden gümrük vergisinden daha yüksek çıkıyor?

Çünkü KDV matrahı; gümrük kıymetinin yanı sıra gümrük vergisini, İGV’yi, varsa diğer vergileri ve beyanname öncesi giderleri de içerir. Oran da çoğu zaman gümrük vergisinden yüksektir.

Menşe belgesi vergiyi düşürür mü?

Düşürebilir. AB menşeli sanayi ürünlerinde A.TR, STA ülkelerinden gelen ürünlerde ise geçerli menşe ispatı indirimli oranların uygulanmasını sağlayabilir. Belgenin doğru düzenlenmiş olması şarttır.

Vergi oranlarını nereden öğrenebilirim?

Güncel oranlar Türk Gümrük Tarife Cetveli, Cumhurbaşkanı kararları ve Ticaret Bakanlığı tebliğleriyle belirlenir. Sipariş öncesi gümrük müşavirinizden GTİP bazında güncel hesap almanız en güvenli yoldur.

Doğru maliyet hesabı, doğru teslim şekli ve doğru navlunla başlar. Medius olarak gümrükleme koordinasyonu ve lojistik danışmanlığı ile ithalat maliyetinizi önceden netleştirmenize yardımcı oluyoruz.