Doğru Incoterm Nasıl Seçilir? 11 Kural, Taşıma Türü ve Sık Yapılan Hatalar

Teslim şekli, bir dış ticaret sözleşmesinde fiyat kadar önemlidir: masrafı kimin ödeyeceğini, riskin nerede el değiştireceğini ve gümrük işlemlerini kimin yapacağını belirler. Yanlış seçilmiş bir kural, hasarlı bir yükte sigortanın kimde olduğu konusunda anlaşmazlığa ya da alıcının beklemediği vergilere yol açabilir. Bu rehberde doğru Incoterm nasıl seçilir, 11 kural neyi ifade eder ve en sık hangi hatalar yapılır, pratik örneklerle anlatıyoruz.

Incoterms nedir ve hangi sürüm geçerli?

Incoterms®, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı ve satıcı ile alıcı arasındaki teslim yükümlülüklerini tanımlayan standart kurallardır. Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki en güncel sürüm, 1 Ocak 2020’de yürürlüğe giren Incoterms® 2020’dir. ICC’nin bir sonraki sürüm için hazırlık çalışmalarına başladığı sektör basınında yer almaktadır; ancak yeni sürüm yayımlanıp yürürlüğe girene kadar Incoterms® 2020 kullanılmaya devam eder. Eski sürümler de taraflar açıkça yazarsa kullanılabilir; bu yüzden sözleşmede sürümü belirtmek önemlidir.

Incoterms şunları düzenler: teslimin nerede gerçekleştiği, riskin ne zaman geçtiği, hangi masrafın kimde olduğu, ihracat ve ithalat gümrük işlemlerinin kimde olduğu. Mülkiyetin geçişini, ödeme şartlarını veya sözleşme ihlalinin sonuçlarını düzenlemez; bunlar satış sözleşmesinde ayrıca yazılmalıdır.

11 kural iki gruba ayrılır

Her taşıma türü için kullanılabilen 7 kural

EXW (Ex Works): Satıcı malı kendi tesisinde hazır eder; yükleme, ihracat gümrüğü ve taşıma alıcıya aittir.
FCA (Free Carrier): Satıcı malı ihracat gümrüğünü yaparak alıcının taşıyıcısına, belirlenen yerde teslim eder.
CPT (Carriage Paid To): Satıcı ana taşımayı varış yerine kadar öder; risk ise malı ilk taşıyıcıya verdiğinde geçer.
CIP (Carriage and Insurance Paid To): CPT’ye ek olarak satıcı sigorta yaptırır; Incoterms® 2020’de bu sigortanın geniş kapsamlı (ICC A klozları düzeyinde) olması öngörülür.
DAP (Delivered at Place): Satıcı malı varış yerinde, taşıt üzerinde boşaltmaya hazır teslim eder; ithalat gümrüğü alıcıdadır.
DPU (Delivered at Place Unloaded): Satıcı malı varış yerinde boşaltılmış olarak teslim eder.
DDP (Delivered Duty Paid): Satıcı, ithalat gümrüğü ve vergileri dahil her şeyi üstlenir.

Yalnızca deniz ve iç su yolu için 4 kural

FAS (Free Alongside Ship): Mal, yükleme limanında geminin yanında teslim edilir.
FOB (Free on Board): Mal, yükleme limanında gemiye yüklendiğinde teslim edilmiş sayılır.
CFR (Cost and Freight): Satıcı navlunu varış limanına kadar öder; risk gemiye yüklemede geçer.
CIF (Cost, Insurance and Freight): CFR’ye ek olarak satıcı asgari kapsamlı (ICC C klozları düzeyinde) sigorta yaptırır.

Kuralları tek tek karşılaştırmak için Incoterms belirleme aracımızı kullanabilirsiniz.

Taşıma türüne göre doğru Incoterm seçimi

Doğru Incoterm seçimi önce taşıma türüne, sonra tarafların hangi işi daha iyi yapabildiğine bağlıdır.

Konteynerli deniz taşıması (FCL/LCL): Konteynerler genellikle gemiye yüklenmeden günler önce limanda veya konteyner sahasında taşıyıcıya teslim edilir. Bu nedenle FOB/CFR/CIF yerine FCA, CPT veya CIP daha uygundur. Ayrıntılar için deniz yolu taşımacılığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Dökme yük ve konvansiyonel gemi yükü: Malın doğrudan gemiye yüklendiği durumlarda FAS, FOB, CFR ve CIF amacına uygundur.
Karayolu ve hava kargo: Deniz kuralları (FOB, CIF) kullanılmamalıdır; FCA, CPT, CIP, DAP veya DPU tercih edilir.
Kapıdan kapıya teslim istenen işler: Alıcı ithalat işlemlerini kendisi yapacaksa DAP; satıcı ülkede ithalat işlemlerini güvenle yürütebiliyorsa DDP.

Bir başka kriter de kontrol isteğidir: Navlunu ve taşıyıcıyı kendiniz seçmek istiyorsanız C veya D grubu bir kural, alıcının taşıyıcısıyla çalışmak istiyorsanız FCA uygun olabilir.

Sık yapılan Incoterm hataları

FOB’u konteyner yükünde kullanmak

FOB’da risk, mal gemiye yüklendiğinde geçer. Oysa konteyner, gemiye yüklenmeden önce terminalde satıcının kontrolünden çıkmıştır. Bu arada oluşan bir hasarda risk hâlâ satıcıda görünür, ama satıcının konteynere erişimi yoktur. Konteyner yüklerinde FCA (örneğin konteyner terminali veya satıcının deposu) bu boşluğu kapatır.

EXW’de ihracat beyanı sorunu

EXW’de ihracat gümrük işlemleri kâğıt üzerinde alıcıya aittir. Ancak Türkiye’den yapılan ihracatta beyannamede ihracatçı olarak genellikle Türk satıcının yer alması gerekir; KDV istisnası ve ihracatın kayıtlara alınması da buna bağlıdır. Yabancı alıcının Türkiye’de ihracat beyannamesi vermesi pratikte zordur. Bu nedenle ihracatta EXW yerine çoğu zaman FCA daha doğru bir tercihtir. Vergisel sonuçlarını mali müşavirinizle teyit edin.

DDP’de KDV ve ithalat vergilerini hafife almak

DDP’de satıcı, varış ülkesindeki gümrük vergisi ve KDV dahil tüm ithalat yükümlülüklerini üstlenir. Birçok ülkede yabancı bir satıcının ithalatçı olarak kayıt yaptırması, KDV ödemesi ve bunu geri alabilmesi kolay değildir; ödenen KDV satıcı için doğrudan maliyete dönüşebilir. DDP teklif etmeden önce varış ülkesindeki yükümlülükleri bir gümrük müşaviri veya vergi danışmanıyla netleştirin; çoğu durumda DAP daha güvenlidir.

Yeri belirsiz yazmak

“CIF Almanya” gibi bir ifade hangi liman ya da adres olduğunu söylemez. Teslim yeri ne kadar net olursa anlaşmazlık o kadar azalır.

Sigorta kapsamını varsaymak

CIF’te satıcının yaptırması gereken sigorta asgari kapsamlıdır. Daha geniş bir kapsam istiyorsanız bunu sözleşmeye yazın veya nakliyat sigortası için ayrıca poliçe düzenletin.

Incoterm sözleşmeye nasıl yazılır?

Doğru yazım üç unsurdan oluşur: kural + mümkün olduğunca kesin yer + sürüm.

“FCA [satıcının deposunun açık adresi], İstanbul, Türkiye Incoterms® 2020”
“CIP Hamburg Konteyner Terminali, Almanya Incoterms® 2020”
“DAP [alıcının deposunun açık adresi], Varşova, Polonya Incoterms® 2020”

Aynı ifadeyi proforma fatura, ticari fatura, akreditif ve taşıma talimatında birebir kullanın. Belgeler arasında fark, bankada uyuşmazlığa ve gümrükte kıymet sorusuna yol açabilir.

Teslim yerinde yükleme veya boşaltmanın kimde olduğu, liman ve terminal masraflarının (THC gibi) nasıl paylaşılacağı ve sigorta kapsamı gibi konularda Incoterms’ün bıraktığı boşlukları sözleşmede ayrıca açıklamak iyi bir uygulamadır. Ödeme şartları da teslim şekliyle uyumlu olmalıdır; örneğin akreditifli bir satışta bankanın isteyeceği taşıma belgesi, seçtiğiniz kurala göre değişir.

Sık sorulan sorular

Incoterms 2020 hâlâ geçerli mi?

Evet. Ekim 2026 itibarıyla ICC’nin yürürlükteki en güncel sürümü Incoterms® 2020’dir. Yeni bir sürüm yayımlandığında da taraflar sözleşmede hangi sürümü kullandığını belirterek eski sürümü uygulamaya devam edebilir.

Konteyner için FOB kullanırsam sözleşmem geçersiz mi olur?

Hayır, geçersiz olmaz; ancak risk ve sorumluluk dağılımı gerçek operasyona uymaz. Hasar veya gecikme durumunda anlaşmazlık riski artar. ICC de konteyner yükleri için FCA’yı önerir.

DAP ile DPU arasındaki fark nedir?

DAP’ta mal varış yerinde taşıt üzerinde, boşaltmaya hazır teslim edilir; boşaltma alıcıya aittir. DPU’da ise satıcı malı boşaltarak teslim eder ve boşaltma riskini de üstlenir.

Incoterm navlun fiyatını etkiler mi?

Navlun fiyatını değil, navlunu kimin ödeyeceğini belirler. Ancak teklif alırken Incoterm’i bildirirseniz, taşıma firması hangi masrafları (liman, gümrük, son teslim) teklife dahil etmesi gerektiğini doğru hesaplar.

Teklif aşamasında hangi kuralın sizin için uygun olduğundan emin değilseniz, Medius ekibi taşıma planınızla birlikte teslim şeklini de değerlendirir. Konteyner seçimi için FCL mi LCL mi rehberimize göz atabilir ya da teklif formumuzdan bize ulaşabilirsiniz.