Parsiyel (LTL) Karayolu Gönderisi Hazırlama: Palet, LDM ve CMR

Bir tırı tamamen dolduracak kadar yükünüz yoksa parsiyel taşımacılık, yani LTL (less than truckload), maliyeti diğer göndericilerle paylaşmanın en pratik yoludur. Ancak aynı araçta birçok müşterinin yükü bulunduğu için hazırlığın standartlara uygun olması şarttır. Bu rehberde parsiyel karayolu gönderinizi palet, istifleme, LDM hesabı, CMR belgesi, etiketleme ve sigorta açısından nasıl hazırlayacağınızı anlatıyoruz.

Parsiyel (LTL) karayolu taşımacılığı nedir?

Parsiyel taşımada yükünüz, aynı güzergâha giden diğer yüklerle birlikte tek bir araçta taşınır. Genellikle yük önce bir aktarma deposunda toplanır, araç dolduğunda yola çıkar ve varış ülkesinde dağıtılır. Bu modelin avantajı, yalnızca kullandığınız alan kadar ödeme yapmanızdır; dezavantajı ise komple (FTL) taşımaya göre transit sürenin daha uzun ve değişken olabilmesidir.

Parsiyel taşıma genellikle şu durumlarda mantıklıdır:

Yükünüz birkaç paletten oluşuyorsa
Düzenli ama küçük hacimli sevkiyat yapıyorsanız
Teslim tarihi konusunda birkaç günlük esnekliğiniz varsa

Yükünüz aracın önemli bir kısmını dolduruyorsa komple araç daha ekonomik ve hızlı olabilir. Karşılaştırma için karayolu taşımacılığı sayfamıza göz atabilirsiniz.

Palet standartları: Euro palet ve diğerleri

Parsiyel taşımada yükün paletli olması neredeyse her zaman beklenir. Paletli yük forkliftle hızlı ve güvenli elleçlenir, araçta da düzgün yerleştirilir.

Euro palet (EPAL / EUR): 1200 × 800 mm ölçülerindedir ve Avrupa’da en yaygın standarttır. Araç genişliğine uyumu sayesinde alanı verimli kullanır.
Endüstriyel palet: 1200 × 1000 mm ölçülerindedir; daha ağır ve geniş yükler için kullanılır.
Standart dışı paletler: Ölçüsü farklı paletler araçta boşluk yaratabilir ve daha fazla alan üzerinden ücretlendirilebilir.

Paletleme yaparken şunlara dikkat edin:

Kolileri palet kenarından taşırmayın; taşan yük hem hasar riski taşır hem de ölçüyü büyütür.
Ağır kolileri alta, hafifleri üste yerleştirin.
Yükü streç film ve gerekiyorsa çember ile sabitleyin; köşe koruyucu kullanın.
Hasarlı veya kırık palet kullanmayın.
Ahşap paletlerde, varış ülkesi istiyorsa ISPM 15 damgası bulunduğundan emin olun.

İstiflenebilirlik: üstüne yük konabilir mi?

İstiflenebilirlik (stackability), paletinizin üzerine başka bir palet konup konamayacağını gösterir ve fiyatı doğrudan etkiler. İstiflenebilen yük, aracın yüksekliğini de kullandığı için daha az taban alanı tüketir. İstiflenemeyen yük ise üzerindeki alanı boşa harcatır; bu yüzden taşıyıcılar istiflenemez paletleri genellikle daha yüksek ücretlendirir.

Yükünüz istiflenebiliyorsa bunu rezervasyon sırasında açıkça belirtin.
İstiflenemiyorsa paletin üzerine “Istiflenemez / Do not stack” etiketi koyun. Mümkünse üst yüzeyi koni veya eğimli koruyucuyla kapatmak, yanlışlıkla istiflemeyi önler.
Palet yüksekliği de önemlidir: Çok yüksek ama istiflenemez paletler aracın verimini düşürür.

LDM nedir ve nasıl hesaplanır?

LDM (loading meter, yükleme metresi), yükünüzün araç tabanında kapladığı uzunluğu ifade eder. Standart bir tır dorsesi yaklaşık 13,6 metre uzunluğunda ve 2,4 metre genişliğindedir. Bu nedenle 1 LDM, dorsenin tüm genişliği boyunca 1 metrelik bir alan demektir.

Yaygın kullanılan formül:

LDM = Uzunluk (m) × Genişlik (m) ÷ 2,4

Örnekler:

Bir Euro palet: 1,2 × 0,8 ÷ 2,4 = 0,4 LDM
Bir endüstriyel palet: 1,2 × 1,0 ÷ 2,4 = 0,5 LDM
Beş istiflenemez Euro palet: yaklaşık 2 LDM

Parsiyel taşımada fiyat genellikle LDM, ağırlık ve hacimden hangisi daha yüksek bir değere karşılık geliyorsa ona göre belirlenir. LDM ile ağırlık arasındaki dönüşüm oranı taşıyıcıdan taşıyıcıya değişir; teklif alırken bu oranı sorun. Hızlı bir hesap için navlun hesaplama aracımızı, paletlerin araçta nasıl yerleşeceğini görmek için yük planlama aracımızı kullanabilirsiniz.

CMR: karayolu taşıma senedi

CMR, uluslararası karayolu taşımalarını düzenleyen Cenevre sözleşmesinin kısaltmasıdır ve bu sözleşmeye göre düzenlenen taşıma senedine de genellikle “CMR” denir. Türkiye bu sözleşmeye taraftır.

CMR senedi yükün taşıyıcıya teslim edildiğini ve taşıma şartlarını gösterir. Sözleşmeye göre üç orijinal nüsha düzenlenir: biri göndericide kalır, biri yükle birlikte gider ve alıcıya verilir, biri taşıyıcıda kalır. Senette genellikle şunlar yer alır:

Gönderici, alıcı ve taşıyıcı bilgileri
Yükleme yeri ve tarihi, teslim yeri
Koli/palet sayısı, ambalaj türü, mal tanımı ve brüt ağırlık
Varsa özel talimatlar ve tehlikeli madde bilgisi

Teslim alırken dikkat etmeniz gerekenler:

Yükleme sırasında taşıyıcı ambalaj veya yük hakkında çekince koyarsa bu CMR’ye yazılır. Çekinceleri okuyun.
Teslimde görünür bir hasar varsa alıcı bunu teslim anında CMR’ye not etmelidir.
Görünür olmayan hasarlarda bildirimin kısa bir süre içinde yazılı olarak yapılması gerekir (CMR, pazar ve resmî tatiller hariç 7 gün öngörür).

CMR, taşıyıcının sorumluluğunu brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR (IMF’nin özel çekme hakkı birimi) ile sınırlar. Bu nedenle değerli ve hafif ürünlerde taşıyıcının ödeyeceği tazminat, malın gerçek değerinin çok altında kalabilir.

CMR senedi taşıma belgesidir; tek başına gümrük belgesi değildir. Türkiye’den yapılan karayolu ihracatında ihracat beyannamesi, transit belgesi (ör. TIR karnesi veya NCTS kapsamında transit beyanı) ve gerekiyorsa A.TR veya menşe belgesi ayrıca hazırlanır.

Etiketleme

Parsiyel araçta birçok göndericinin yükü olduğu için etiket, yükünüzün doğru noktada indirilmesini sağlar. Her palete şunları ekleyin:

Gönderici ve alıcı adı, teslim adresi
Palet numarası ve toplam palet sayısı (ör. “Palet 2/4”)
Varsa referans veya sipariş numarası
Elleçleme işaretleri: “Bu taraf yukarı”, “Kırılacak eşya”, “Istiflenemez”
Tehlikeli madde içeren yüklerde ADR’ye uygun etiket ve işaretler

Etiketi paletin en az iki yan yüzüne yapıştırmak, depoda ve araçta okunmasını kolaylaştırır.

Sigorta: neden önemli?

Parsiyel yük, aktarma depolarında birden fazla kez yüklenip indirildiği için elleçleme kaynaklı hasar riski komple taşımaya göre daha yüksektir. Ayrıca yukarıda belirtildiği gibi taşıyıcının yasal sorumluluğu sınırlıdır ve bazı durumlarda taşıyıcı sorumluluktan kurtulabilir.

Nakliyat sigortası, malın değerini temel alarak koruma sağlar ve taşıyıcının kusurunu ispatlamanıza gerek kalmadan hasarın tazmin edilmesine imkân verir. Teminat kapsamı ve muafiyetler poliçeye göre değiştiğinden, ayrıntıları sigorta danışmanınızla teyit edin.

Sık sorulan sorular

Parsiyel taşımada fiyat neye göre belirlenir?

Genellikle LDM, ağırlık ve hacim birlikte değerlendirilir; hangisi daha yüksek bir ücretlendirme değerine karşılık geliyorsa o esas alınır. İstiflenebilirlik de fiyatı doğrudan etkiler.

Paletsiz yük parsiyel taşınabilir mi?

Bazı durumlarda kabul edilebilir, ancak elleçleme zorlaşır ve hasar riski artar. Çoğu taşıyıcı paletli ve sabitlenmiş yük ister.

Bir Euro palet kaç LDM eder?

İstiflenmeden yerleştirildiğinde bir Euro palet yaklaşık 0,4 LDM yer kaplar.

CMR sigorta yerine geçer mi?

Hayır. CMR taşıyıcının sorumluluğunu belirler ve sınırlar. Malın gerçek değerini korumak için ayrıca nakliyat sigortası yapılması önerilir.

Medius, parsiyel karayolu gönderilerinizde paletleme önerisinden LDM hesabına, belge hazırlığından sigortaya kadar süreci sizinle planlar. Örneğin Almanya’ya karayolu taşımacılığı için güzergâh ve teslim seçeneklerini birlikte değerlendirebiliriz.